Thơ xưa viết về người vợ đã ít, mà viết về người vợ khi còn sống càng hiếm hoi hơn. Các thi nhân thường chỉ làm thơ khi người bạn trăm năm đã qua đời. Kể cũng là điều nghiệt ngã khi người vợ đi vào cõi thiên thu mới được bước vào địa hạt thi ca.
Tự tình là một trong số những bài thơ mà Hồ Xuân Hương bộc lộ trực tiếp cái tôi đầy xúc cảm và bản lĩnh của mình trước cuộc sống. Bài thơ mở đầu với một không gian: Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn. Nhưng đấy cũng là một thời gian. Nói đầy đủ hơn, Tự tình là tiếng lòng cất lên vào một không - thời gian.
Nỗi lòng tê tái là đoạn trích thể hiện một bước ngoặt hết sức bi kịch trong cuộc đời của Thuý Kiều. Nàng vừa mới bị lừa gạt (Mã Giám Sinh) lại tiếp tục rơi vào tình trạng bi đát (làm gái làng chơi). Vì thế, trong tâm hồn một người phụ nữ hôm qua còn “êm đềm trướng rủ màn che” có biết bao dằn vặt, xáo động và chan chứa nhớ thương.
Đoạn trích “Trao duyên” trong Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du xứng đáng là những dòng tuyệt bút để chứng minh cho khả năng miêu tả tâm lí siêu phàm của thiên tài Tiên Điền. Có lẽ trong Truyện Kiều hiếm có một lời độc thoại của một nhân vật kéo dài đến ba mươi tám dòng như thế.
Trước hết, để khắc họa hình tượng trữ tình là tâm trạng người chinh phụ, ở hai khổ đầu tác giả đã miêu tả một không gian và thời gian mang tính chất tượng trưng với những hình ảnh ước lệ được dùng miêu tả trong văn chương cổ: gió đông (gió từ phương Đông thổi tới, tức ngọn gió mùa xuân), non Yên (chỉ người đi chinh chiến), trời thăm thẳm (gợi khoảng cách xa xôi vô tận).
“Đau đớn thay phận đàn bà Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung”. Đó có phải chăng là một lời tự chiêm nghiệm của Nguyễn Du? Một lời chiêm nghiệm mà chính ông đã rút ra được từ biết bao những đau thương của nhân tình thế thái? Một lời chiêm nghiệm xuất phát từ sự “thấy” và “hiểu” được cuộc đời của những kiếp phù dung “sớm nở tối tàn”?
Đặng Dung là danh tướng đời Hậu Trần, theo Trần Trùng Quang chống giặc Minh, lập được nhiều chiến công rất oanh liệt, về sau ông bị giặc bắt, giải về Trung Quốc, dọc đường nhảy xuống sông tự tử. Ông chỉ để lại một bài thơ duy nhất, bài “Cảm hoài” được coi là bài thơ bi hùng nhất trong nền văn thơ cổ điển Việt Nam đầu thế kỉ XV.
Bài thơ “Bạch Đằng hải khẩu” rút trong tập thơ “Ức Trai thi tập” hiện có 105 bài thơ chữ Hán. Trong “Nguyễn Trãi toàn tập” học giả Đào Duy Anh xếp bài thơ này vào số 45/105 bài. Bạch Đằng là dòng sông lịch sử oai hùng. Năm 938 Ngô Quyền chém đầu tướng Hoàng Thao tiêu diệt quân Nam Hán xâm lược.
Nguyễn Trãi (1380 - 1442), vị anh hùng dân tộc, “tấm lòng sáng tựa sao Khuê” (lời vua Lê Thánh Tông) dù trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không nguôi tâm nguyện hướng về dân về nước. Ngay cả khi bị nghi kị, phải lui về quê ngoại Côn Sơn, ông vẫn bộc bạch nỗi lòng tha thiết cháy bỏng trong cuộc sống tưởng như chỉ biết vui vầy cùng mây núi cỏ cây.
Triều đại nhà Trần (1226 - 1400) là một mốc son chói lọi trong 4000 năm dựng nước và giữ nước của lịch sử dân tộc ta. Ba lần kháng chiến và đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông, nhà Trần đã ghi vào pho sử vàng Đại Việt những chiến công Chương Dương, Hàm Tử, Bạch Đằng... bất tử.
